Achtergrond

Arbovirusinfecties zoals dengue, chikungunya en zika komen in Nederland voor bij reizigers uit (sub)tropische gebieden, maar door de opmars van Aedes albopictus (tijgermug) en recente lokale transmissie in Zuid-Europa neemt ook hier het risico toe. De klachten zijn vaak aspecifiek: koorts, spierpijn, huiduitslag en soms conjunctivitis. Vooral dengue kan ernstig verlopen met bloedingen, plasma-lekkage of shock. Juiste timing van diagnostiek is belangrijk, omdat PCR en serologie elk hun beperkingen hebben afhankelijk van ziekteduur. Deze informatie geeft praktische handvatten voor herkenning, risico-inschatting en laboratorium-aanvraag van dengue-, chikungunya- en zikadiagnostiek in Kennemerland.

Klinische verdenking & alarmsymptomen

Bij patiënten die recent uit (sub)tropische gebieden terugkeren1, moet bij koorts ≥ 38,2 °C met uitslag en aspecifieke klachten (o.a. spier- of gewrichtspijn, conjunctivitis) gedacht worden aan dengue, chikungunya of zika. De casusdefinitie hieronder sluit aan op de ECDC-richtlijn van juni 2025 (ECDC, 2025).

  • binnen twee weken uit (sub)tropisch gebied teruggekeerd.

  • koorts ≥ 38,2 °C

  • en/of huiduitslag

  • en/of ≥ 1 bijkomend symptoom

    • lymfadenopathie
    • hoofdpijn
    • malaise
    • myalgieën
    • conjunctivitis
    • artralgieën

  • uitsluiten

    • bewezen bacteriële infectie
    • malaria

Praktisch gebruik: vraag naar de reisanamnese, vraag actief naar koorts, uitslag en systemische klachten; controleer zo nodig labwaarden; sluit alternatieve diagnoses uit.

Laboratoriumdiagnostiek

Indien wordt voldaan aan de casusdefinitie wordt aanbevolen diagnostiek te verrichten voor alle drie arbovirussen: Dengue, Zikaen Chikungunya.

Aanvragen via ZorgDomein, HiX en EPIC verlopen als volgt:

ZorgDomein

  • Aanvragen voor arbovirusdiagnostiek kunnen via ZorgDomein worden ingevoerd via de probleemgroep “Infectieziekten” > “03 Tropische ziekten”, of via de zoekfunctie met de zoekterm dengue, chikungunya of zika.

Bij aanvraag kan gekozen worden voor:

  • Dengue, klachten ≤7 dagen of Dengue klachten >7 dagen
  • Chikungunya, klachten ≤7 dagen of Chikungunya klachten >7 dagen
  • Zika, klachten ≤7 dagen of Zika klachten >7 dagen
  • Vermeld altijd de klachtenduur:
    • 1e ziektedag ≤7 dagen
      → Het laboratorium voert automatisch PCR uit voor dengue-, chikungunya- en zikavirus, ongeacht welke parameter is aangekruist.
      → Aanvullende bepalingen, waaronder serologie, kunnen op indicatie achteraf worden verricht op het reeds afgenomen materiaal (er is geen nieuwe afname nodig).
    • 1e ziektedag >7 dagen
      → Het laboratorium voert automatisch serologisch onderzoek uit voor dengue, chikungunya- en zikavirus.
      → Aanvullende bepalingen kunnen op indicatie achteraf worden verricht op het reeds afgenomen materiaal (er is geen nieuwe afname nodig).
  • Tot slot wordt gevraagd of patiënt benaderd mag worden voor deelname aan het ARCHeS-onderzoek:
    • Vraag of de patiënt bezwaar heeft tegen benadering voor dit onderzoek.
    • Indien geen bezwaar: vink aan dat patiënt geen bezwaar heeft en noteer telefoonnummer en/of e-mailadres.

EPIC

  • Aanvragen voor arbovirus diagnostiek kunnen via de zoekbalk: zoek op dengue en/of chikungunya en/of zika (materiaal is serum en/of EDTA-bloed).

Bij aanvraag kan gekozen worden voor:

  • Dengue, klachten ≤7 dagen of Dengue klachten >7 dagen
  • Chikungunya, klachten ≤7 dagen of Chikungunya klachten >7 dagen
  • Zika, klachten ≤7 dagen of Zika klachten >7 dagen
  • Vermeld altijd de klachtenduur:
    • 1e ziektedag ≤7 dagen
      → Het laboratorium voert automatisch PCR uit voor dengue-, chikungunya- en zikavirus, ongeacht welke parameter is aangekruist.
      → Aanvullende bepalingen, waaronder serologie, kunnen op indicatie achteraf worden verricht op het reeds afgenomen materiaal (er is geen nieuwe afname nodig).
    • 1e ziektedag >7 dagen
      → Het laboratorium voert automatisch serologisch onderzoek uit voor dengue, chikungunya- en zikavirus.
      → Aanvullende bepalingen kunnen op indicatie achteraf worden verricht op het reeds afgenomen materiaal (er is geen nieuwe afname nodig).
  • Tot slot wordt gevraagd of patiënt benaderd mag worden voor deelname aan het ARCHeS-onderzoek:
    • Vraag of de patiënt bezwaar heeft tegen benadering voor dit onderzoek.
    • Indien geen bezwaar: vink aan dat patiënt geen bezwaar heeft en noteer telefoonnummer en/of e-mailadres.

HiX:

  • Aanvragen voor arbovirus diagnostiek kunnen via: “order” > microbiologie: type op het formulier in voor welke virus u een test wilt aanvragen; dengue en/of chikungunya en/of zika (materiaal is serum en/of EDTA-bloed).
  • Vermeld ook altijd altijd de klachtenduur door één van onderstaande opties in te typen:
    • 1e ziektedag ≤7 dagen
      → Het laboratorium voert automatisch PCR uit voor dengue-, chikungunya- en zikavirus, ongeacht welke parameter is aangekruist.
      → Aanvullende bepalingen, waaronder serologie, kunnen op indicatie achteraf worden verricht op het reeds afgenomen materiaal (er is geen nieuwe afname nodig).
    • 1e ziektedag >7 dagen
      → Het laboratorium voert automatisch serologisch onderzoek uit voor dengue, chikungunya- en zikavirus.
      → Aanvullende bepalingen kunnen op indicatie achteraf worden verricht op het reeds afgenomen materiaal (er is geen nieuwe afname nodig).
  • Tot slot: vraag of patiënt benaderd mag worden voor deelname aan het ARCHeS-onderzoek:
    • Vraag aan de patiënt of bezwaar bestaat tegen benadering voor dit onderzoek.
    • Indien geen bezwaar bestaat: type op het formulier in aan dat patiënt geen bezwaar heeft (“ARCHES geen bezwaar”) en noteer telefoonnummer en/of e-mailadres.